De wetenschap van 2010 (misschien)

Door: Marcel Hulspas
Gepubliceerd: dinsdag 12 januari 2010 01:22
Update: dinsdag 12 januari 2010 02:02

Onderzoek staat nooit stil. Hieronder een kleine greep uit wat de wetenschap ons het komend jaar zal brengen. Van kunstbacterie tot het genoom. Wellicht.

Beesten in het nieuws
Veel aandacht voor biodiversiteit dit jaar, want 2010 is door de Verenigde Naties uitgeroepen tot ‘het internationale jaar van de biodiversiteit’. Het hoogtepunt wordt een conferentie in de Japanse stad Nagoya, in oktober, waar afspraken moeten worden gemaakt om de aantasting van biodiversiteit definitief een halt toe te roepen. Nederland loopt in deze voorop; in veel landen krijgt het onderwerp nauwelijks aandacht. Om een mondiale afspraak te maken, wordt er voorzichtig gesproken van doelen voor het jaar 2050. Dan moet de teloorgang van de biodiversiteit tot staan zijn gebracht.
Kunstbacterie
Met een beetje geluk wordt dit het jaar waarin genoompionier en ondernemer Craig Venter en zijn medewerkers erin slagen een kunstmatig gefabriceerd genoom te transplanteren in een (van zijn eigen genen ontdane) bacterie. Dat betekent de geboorte van het eerste beetje synthetisch leven.
Het klimaat van onderen
Dit jaar loopt het West Antarctic Ice Sheet Divide Ice Core Project ten einde. Het internationale team van ijsboorders zal het laatste deel naar boven halen van een ruim drie kilometer lange ijskern, afkomstig uit de diepte van het Antarctische ijs. Die ijskern zal gedetailleerde informatie leveren over het klimaat op het zuidelijk halfrond de afgelopen veertigduizend jaar, en dat betekent een Grote Sprong Voorwaarts voor het onderzoek naar klimaatverandering toen en nu.
Nieuwe klimaatmodellen, inclusief bomen
Nu al kunnen klimatologen beschikken over de krachtigste computers op aarde, maar dit jaar krijgen ze er twee indrukwekkende single-purpose machines bij. Ten eerste de Earth Simulator II in het Japanse Jokohama; ten tweede de Blizzard in Hamburg. Die twee zullen het mogelijk maken om twee enorme problemen waar klimatologen mee worstelen nog krachtiger bij de hoorns te vatten: het gedrag van oceaanstromingen, en wolkenvorming. Daarnaast is Blizzard straks ook in staat om de koolstofcyclus van onze planeet te modelleren.
En een nieuwe ronde in het klimaatgevecht
Eind november, in Mexico City, vindt de volgende VN-conferentie plaats gewijd aan klimaatverandering. Wie weet slagen de deelnemers er daar in de draad die in Kopenhagen uit hun handen viel, weer op te pakken. De klimaatsceptici, vol goede moed na een paar jaar zonder noemenswaardige stijging van de mondiale temperatuur, hopen uiteraard van niet.
Genomen te over
Het ontrafelen van het genoom (het genetisch materiaal) van levende (en uitgestorven) planten en dieren wordt steeds goedkoper, en gaat ook steeds sneller. Dit jaar zal het genoom van de Neanderthaler klaar zijn voor publicatie, en ook verschillende grote apen zullen straks geen geheimen meer kennen. Verder zullen ook vele tientallen andere, vooral economisch interessante genomen in de vakbladen verschijnen.
Planeten idem dito
De teller staat nu op ruim 400, maar ruimtetelescopen zoals Kepler (gelanceerd in maart vorig jaar, door NASA) zorgen er zeker voor dat er ook dit jaar veel nieuwe exoplaneten bijkomen. Maar het zijn voorlopig eigenlijk alleen de reuzenplaneten die in het oog lopen. Planeten lijkend op de aarde zijn dermate klein dat ze voorlopig nog vrijwel niet opvallen. Er zijn er nu een paar. Van leven nog geen spoor. Maar wie weet….
Aandacht voor aids
Het aidsonderzoek trekt minder belangstelling dan voorheen, maar het onderzoek naar medicijnen tegen deze ziekte gaat gestaag door. Het afgelopen jaar was er een grootschalige test van een aidsvaccin in Thailand (in opdracht van het Amerikaanse leger), dat echter weinig overtuigende resultaten liet zien. Het jaar eindigde in mineur toen uit een andere studie bleek dat de aanvankelijk veelbelovende vaginale gel PRO 2000 toch geen effect sorteert. De hoop is nu gevestigd op een onderzoek naar een andere gel, gebaseerd op de aidsremmer tenofovir. Dat onderzoekt loopt nu in Kwazulu-Natal, Zuid-Afrika. De resultaten komen deze zomer.
Tweede kans voor stamceltherapie
President Bush had het verboden; Obama zette het licht weer op groen. Komend jaar is het zo ver. Het Californische biotechbedrijf Geron gaat een begin maken met een onderzoek naar de behandeling van beschadigingen van het ruggenmerg met behulp van embryonale stamcellen. Die onvolgroeide cellen, ‘geoogst’ uit foetussen, moeten in de ruggengraat van de patiënt uitgroeien tot nieuwe neuronen.
Botsing van de eeuw
Langzaam, na een onverwachte crash direct na de start in 2008, en een na een lange en beschamende periode van repareren en opnieuw opstarten, kan de grootste deeltjesversneller op aarde, de Large Hadron Collider, dit jaar eindelijk laten zien wat hij kan. En dat is: elementaire deeltjes met extreem grote kracht aan nog kleinere stukken slaan. Uit de fragmenten kunnen fysici afleiden hoe materie in elkaar steekt. Wie weet vinden ze sporen van het Higgs-boson, het deeltje dat de drager zou zijn van het verschijnsel ‘massa’ – wie weet dit jaar.
Geboorte van de kosmos
De in mei van afgelopen jaar gelanceerde Planck satelliet, het paradepaardje van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA, zal vanaf dit jaar gedetailleerde kaarten leveren van de verdeling van de kosmische achtergrondstraling van de kosmos, het niet-meer-zo-warme stralingsveld van de oerknal. Die kaarten zullen ons meer vertellen over hoe die knal precies verliep. Adder onder het gras: het rekenwerk aan die kaarten is dermate subtiel dat officiële resultaten nog twee jaar op zich zullen laten wachten.
To infinity and beyond!
Zover is het dit jaar nog niet, maar Japan gaat een satelliet lanceren (‘Akatsuki’) naar Venus, en China gaat met Chang 2 op weg naar de maan. Wat de VS betreft: in juli vindt de laatste Space Shuttlevlucht plaats. De astronauten zullen daarboven een instrument loslaten voor het meten van kosmische straling uit de verre kosmos. NASA en Washington denken nu diep na over wat ze verder eigenlijk in de ruimte willen. Wordt het Mars, of is dat toch te duur? Het gepeins zal nog wel wat jaren duren.