Door: Marcel Hulspas » Meer columns van Marcel Hulspas 
Gepubliceerd: donderdag 21 januari 2010 01:12
Update: donderdag 21 januari 2010 02:26
Ban Ki-moon, secretaris-generaal van de VN, wil 3500 blauwhelmen sturen. President Sarkozy stuurt duizend politiemannen. En dan zijn er natuurlijk de honderden Amerikaanse militairen die dagelijks worden ingevlogen. Allemaal ‘om de orde te herstellen’. Een orde die in Haïti nooit heeft bestaan. Elitepaniek heet dit uit eerdere natuurrampen maar al te bekende verschijnsel.
Wereldleiders vinden dat ze iets moeten doen, wat dan ook, en denken als bij reflex aan het handhaven van de orde. De ingevlogen ‘ordehandhavers’ zijn er vooral voor de mooie plaatjes en het begeleiden van diplomaten.
Eenmaal aan hun lot overgelaten, raken ze het spoor bijster en houden ze zich veel te star aan irreële opdrachten. En toch vindt iedereen het noodzakelijk. Want anders gaat het mis. We krijgen verhalen te horen over moord en doodslag, over totale anarchie. Verhalen die maar al te waar lijken en tot nog meer maar internationale paniekreacties leiden.
Is homo sapiens na eeuwen van ellende dan echt niet bestand tegen rampen? Nee. Dat wil zeggen: buitenstaanders niet; de slachtoffers vaak wel. Grote aardbevingen en overstromingen laten zien dat zodra mensen op zichzelf zijn aangewezen, ze opmerkelijk snel hun eigen overleven organiseren. ‘Ordehandhavers’ lopen daarbij hoofdzakelijk in de weg.
Kort na de aardbeving van 1906, die San Francisco volledig verwoestte, reisde de beroemde psycholoog William James naar het rampgebied, om te zien hoe de slachtoffers er aan toe waren. Heel Amerika verkeerde in shock; de kranten stroomden vol met radeloze brieven; staat na staat beloofde pakhuizen vol dekens en voedsel. Maar wat James in het rampgebied opviel was dat daar juist geen paniek, geen radeloosheid, heerste, maar ‘een algemene opgewektheid, of in ieder geval vastberadenheid. Van al die honderden slachtoffers die ik heb gesproken, heb ik geen enkele klacht gehoord.’
James las ook de kranten, en schreef: ‘Ik weet nu zeker wat ik altijd al vermoedde: dat het gevoel van wanhoop dat rampen oproepen, een gevoel is dat vooral leeft onder hen die op grote afstand zijn, niet onder de directe slachtoffers.’ In plaats van stijgende wanhoop ontstond er een sfeer van hulpvaardigheid. De overlevenden organiseerden onderkomens, gaarkeukens, ziekenopvang – en kwamen daarbij vaak in aanvaring met de ‘ordehandhavers’ die goedbedoelde maar domme opdrachten uitvoerden. James stond werkelijk versteld van de veer-kracht en de tomeloze inzet van de stedelingen. ‘Ik zou graag willen dat wat ik hier beschrijf, een normaal, universeel kenmerk van de mens is.’
Laten we het hopen. Voor Haïti.