Door: Marcel Hulspas 
Gepubliceerd: donderdag 11 februari 2010 01:25
Update: donderdag 11 februari 2010 02:55
Obama heeft een streep gehaald door de grootse ambities van NASA. Niet alleen de maanreis, ook de plannen voor Mars zijn nu van de baan. Zijn besluit betekent in feite het einde voor NASA – en voor alle bemande ruimtevaart.
De lancering van de Endeavour afgelopen zondag had niets feestelijks. Dat hebben Shuttlelanceringen eigenlijk nooit – zeker niet sinds de rampen met de Challenger in 1986 en de Columbia in 2003, waarbij veertien doden vielen. Sindsdien houden NASA-medewerkers op het moment dat een Shuttle vanaf Cape Canaveral vertrekt altijd weer de adem in. Maar de lancering zondag had een bittere bijsmaak. Nog vier Shuttlevluchten te gaan, de laatste is in september, en dan is de Space Shuttle verleden tijd. En wat dan? Niemand die het weet. Twee weken voor de lancering haalde president Obama een forse streep door alle grootse plannen. Niemand weet hoe het verder moet.
Hoger doel
Na jaren van onzekerheid had NASA sinds een paar jaar eindelijk weer een duidelijk en groots doel. Obama’s voorganger George Bush had, bij wijze van pleister op de wonde na de Columbiaramp, groen licht gegeven voor de ontwikkeling van een nieuwe draagraket, de Ares, en een nieuw bemand ruimtevaartuig, Orion. Daarmee moest NASA rond 2020 terug naar de maan, om daar een maanbasis te bouwen. En die basis zou dan het startpunt zijn voor een nog veel hoger doel: een bemande reis naar Mars. De maan zou als tussenstation fungeren omdat het van daar af veel gemakkelijker is om een raket richting Mars te lanceren. Een lancering direct vanaf de aarde vereist een ongekend krachtige draagraket; zoiets is eigenlijk onuitvoerbaar. Maar het plan van Bush was niet echt goedkoop. Alleen al naar de maan gaan zou 104 miljard dollar kosten.
De organisatie heeft inmiddels 9 miljard aan de voorbereiding van het maanprogramma (roepnaam: ‘Constellation’) uitgegeven. Dat is inclusief een proeflancering van de Ares, vorig jaar. Die 9 miljard is nu dus money down the drain. In Obama’s begroting, behorende bij zijn State of The Union (die volledig gewijd was aan het terugdringen van het overheidstekort en het scheppen van banen), staat voor NASA een povere 6 miljard extra per jaar gereserveerd. En geen dollarcent daarvan gaat naar Constellation. De reis naar de maan gaat niet door. Maar niet alleen de maan, ook Mars wordt daarmee onbereikbaar. En daarmee heeft de organisatie haar doel verloren. Sterker nog, Obama’s besluit betekent in wezen het einde van de bemande ruimtevaart.
‘Voor iedereen die aan deze projecten werkte,’ vertelde een aangeslagen NASA-directeur Charles Bolden, ‘voelt dit als een sterfgeval in de familie.’ Maar hij voegde er aan toe dat hij de komende maanden samen met medewerkers van het Witte Huis een nieuwe toekomst voor zijn organisatie zou uitstippelen, ‘a new overarching goal’, en dat ruimtereizen naar andere hemellichamen ooit weer op het programma zullen staan. Die optimistische boodschap kwam zowaar over. Alle media rapporteerden braafjes dat het maanproject niet doorging; verder was er niets aan de hand. De NRC kopte op de voorpagina zelfs ‘Een kleine stap terug voor de NASA’. Niets is minder waar. Obama’s besluit betekent het begin van het einde. Voor NASA, voor bemande ruimtevaart en de droom van de ‘verovering’ van de ruimte.
Weinig te bieden
De 6 miljard per jaar is deels bestemd voor experimenten aan boord van het International Space Station (ISS), zodat dit tot 2020 in de lucht kan blijven – een goodwill gesture naar de andere partners in dit al jaren hinkende project – en eenderde van het geld moet besteed aan klimaatonderzoek. De rest is ter ondersteuning van de commerciële ontwikkeling van ruimtevaart. Klimaatonderzoekers haalden dus opgelucht adem. Maar klimaatonderzoek, hoe noodzakelijk ook, daar wordt niemand echt warm van. En voor het grote werk, de ontwikkeling van draagraketten en ruimtecapsules, moet NASA dus samenwerking zoeken met het bedrijfsleven. Ze moet bedrijven vinden die een raket willen bouwen om (als de Shuttles uitgerangeerd zijn) naar de ISS te vliegen. Maar na zoveel jaren aan de kantlijn staan, heeft het bedrijfsleven NASA weinig te bieden. Men is geïnteresseerd in de voortstuwingstechnologie die NASA in huis heeft, voor commerciële vluchten of ruimtetoerisme in de hoge luchtlagen, maar totaal niet in deep space. Daar wil niemand heen. En het is te gevaarlijk.
Obama’s begroting is nog geen wet. Eerst moeten het Huis van Afgevaardigden en de Senaat deze nog goedkeuren, en het is zonneklaar dat vrijwel geen enkel onderdeel van zijn begroting ongeschonden beide huizen zal passeren – misschien dat zelfs de NASA-begroting er straks anders uit gaat zien. Het verzet groeit. John Logsdon, een bekende deskundige op het gebied van ruimtevaartbeleid, gooide direct olie op het vuur. Volgens hem heeft Obama het maanproject geslachtofferd om het International Space Station in bedrijf te houden. Als de VS nou gewoon uit het ISS stappen, kan het maanproject in leven worden gehouden, aldus Logsdon. Zoiets is muziek in de oren van verscheidene senatoren en congresleden. Want als NASA de afgelopen decennia iets wèl goed heeft gedaan, dan is het het organiseren van een stevige lobby in Washington.
NASA heeft uit Washington maar één keer een heldere opdracht gehad: die van Kennedy in 1961. Toen de eerste Amerikaan eenmaal op de maan stond, wist niemand hoe het verder moest. Washington draaide de geldkraan flink dicht. Een serie maanlandingen werd geschrapt; plannen voor een reis naar Mars verdwenen in een la. Er kwam een wrak ruimtestation, Skylab, daar werd begonnen met het rampzalige Space Shuttle-programma en in de jaren tachtig ontstond het idee voor een Freedom Space Station – dat echter na 11 miljard dollar nog niet verder was gekomen dan de tekentafel (maar uiteindelijk, in samenwerking met de EU en Rusland, onder de naam International Space Station, alsnog omhoog ging).
Voortmodderen
NASA modderde voort. Niemand greep echt in; Washington ook niet. Het Witte Huis was de greep op de organisatie kwijtgeraakt. NASA heeft er voor gezorgd dat de tientallen fabrieken waarin allerlei onderdelen voor allerlei projecten worden vervaardigd, over de hele VS verspreid zijn, bij voorkeur in arme staten die een dergelijke hightech-werkgever maar al te graag vasthouden. Als hun vertegenwoordigers in Washington NASA laat vallen, hebben ze thuis heel wat uit te leggen.
En NASA heeft meer ijzers in het vuur. De space subcommittee van de Senaat (de club senatoren die de uiteindelijke beslissing neemt), wordt voorgezeten door Bill Nelson, een ex-astronaut, senator uit Florida, de staat van Cape Canaveral. Hij heeft al gezegd de plannen ‘onacceptabel’ te vinden. Straks, zo waarschuwde hij, nemen Rusland en China de ruimte over. En de Ruimtecommissie van het Huis? Die wordt voorgezeten door Gabrielle Gifford uit Arizona. Echtgenote van een astronaut.
Er is dus een kans dat Obama gedwongen wordt zijn begroting aan te passen, het ISS te laten vallen, en het maanproject een kans te geven. Maar iedereen in Washington weet diep in zijn hart dat zo’n besluit misschien lokale stemmen oplevert, maar dat het slechts uitstel van executie is.
Als Obama’s NASA-plan de beide huizen ongeschonden weet te passeren, betekent dat dat het ISS het laatste grote bemande ruimtevaartproject is. Tot 2020 zullen astronauten uit Rusland, de EU en de VS het ruimtestation bezoeken, hoogstwaarschijnlijk met behulp van Russische ruimtevaartuigen. De ontwikkeling van een nieuwe Amerikaanse ruimtependel, samen met het bedrijfsleven, is inefficiënt, gevaarlijk, en vooral: mosterd na de maaltijd. Want het ISS heeft geen toekomst. Het is een uiterst kostbaar project gebleken, het vanuit het bedrijfsleven invullen van de payload is een groot probleem en de wetenschappelijke resultaten zijn minimaal. Het kan nog niet een jaar in een lage baan om de aarde worden gehouden, maar geen der partijen voelt de behoefte na te denken over een opvolger.
En zonder ruimtestation zijn bemande reizen zinloos. Dat worden propagandatripjes: politiek geïnspireerde, peperdure visitekaartjes van landen die zo nodig moeten laten zien dat ze ook meetellen. Na het verlaten van het ISS zal er geen bemande ruimtevaart van enige betekenis meer bestaan.
Als het Congres en de Senaat dwars gaan liggen, en de maanplannen weer op de begroting zetten ten koste van het ISS, zal dat een forse schoffering zijn van de EU en Rusland. Het project was immers ooit opgezet op Amerikaans verzoek, om het Freedom Space Station van de ondergang te redden. Zonder de Amerikaanse commitment zal het ISS veel eerder aan zijn lot worden overgelaten – maar de bemande ruimtevaart is en blijft gedoemd te verdwijnen.
Tegen beter weten in
Er is simpelweg geen honderd miljard voor de maan. Niet in een land dat meerdere oorlogen voert, dat kampt met grote economische problemen en nog tientallen jaren vast zit aan een torenhoge schuldenlast. Dat geld was er vroeger ook niet. De regering-Bush heeft NASA dan wel de weg naar de maan gewezen, maar daarvoor nooit een cent betaald. Dat komt wel goed, dacht men bij NASA, en knutselde voort.
Vorig jaar nog liet men een raket op de maan inslaan; metingen aan het opstuivende maanstof zouden bewijzen dat de maan water bevatte. Handig, voor later, voor de maanbasis. Men ging stug door. Tegen beter weten in. Maar nu is de droom echt uit.
Het tijdperk van de bemande ruimtevaart spoedt ten einde. Menige astronoom zal er geen traan om laten. Bemande ruimtevaart was van begin tot eind een peperduur politiek spelletje. Als het om ruimtevaart gaat, zijn onbemande vaartuigen vele malen goedkoper en efficiënter. Miljarden zijn er over de balk gesmeten, alleen maar om te laten zien wie de baas was in de ruimte. Gode zij dank komt daar nu een eind aan.
Een on-Amerikaans bedrijf
De verovering van de ruimte, daarvoor is NASA eind jaren vijftig opgericht. Nadat de Russen in 1957 de eerste satelliet in de ruimte hadden gebracht, en vier jaar later de eerste mens, was duidelijk dat de VS op ruimtevaartgebied ernstig achterliepen. Dat kwam vooral door organisatorische chaos. Leger, luchtmacht en marine hadden elk een rakettenprogramma, en liepen elkaar voortdurend voor de voeten. Onder druk van de publieke opinie (zelf vond hij al dat ruimtegedoe maar onzin) besloot president Eisenhower om de belangrijkste onderzoeker bij de landmacht, Wernher von Braun (die tijdens de Tweede Wereldoorlog nog raketten voor de Führer had gebouwd) een apart bureau te geven, de National Aeronautics and Space Administration (NASA). Maar pas nadat zijn opvolger president Kennedy het Amerikaanse volk had beloofd dat ze de Russen zouden verslaan, dat de eerste mens op de maan een Amerikaan zou zijn, kreeg NASA een helder doel, alle geld en alle ruimte. Zo ontstond in een paar jaar tijd een volstrekt on-Amerikaans bedrijf, een megaconcern dat volledig afhankelijk was van de federale overheid, dat zijn eigen wettelijk afgebakende werkterrein had (de ruimte), zijn eigen onderzoek deed en zijn eigen hardware bouwde. Het oppermachtige bedrijfsleven had het nakijken. Voor hen restte slechts contractarbeid binnen de door NASA gestelde grenzen. Obama’s begroting maakt hier nu definitief een eind aan.