Door: Marcel Hulspas 
Gepubliceerd: donderdag 15 april 2010 23:03
Update: vrijdag 16 april 2010 06:48
Een IJslandse stofwolk legde gisteren alle luchtverkeer plat. Maar de gevolgen kunnen veel ernstiger zijn – zo laat de geschiedenis zien.
Het begon enige weken geleden met wat gerommel en gepruttel. Geen nieuws in IJsland, waar wel vaker vulkanen geboren worden. Maar deze nieuwe vuurspuwer ligt aan de rand van de Eyjafjallajokull gletsjer, en als de grond te heet werd, zou die gletsjer kunnen smelten. Dát was nieuws. Dagjesmensen stroomden toe om de woeste boreling te zien.
Afgelopen zaterdag kreeg de kleine boze plannen. De IJslandse autoriteiten evacueerden vijfhonderd omwonenden van de plek des onheils. De dagen daarna blies de kersverse lava boerende kloof zo veel stof, dat eerst het IJslandse, en daarna een groot deel van het trans-Atlantische vliegverkeer gestaakt moest worden.
Gisteren dreef de wolk, inmiddels een vuile mistbank van enkele kilometers hoogte en vele honderden kilometers breed, richting Noordwest- Europa. Op de Europese luchthavens was er paniek. Ze gingen dicht. Toch is dat niet het ergste wat ons kan gebeuren. Dacht u aan zomervakantie in eigen land? Denk opnieuw.
Er duiken wel vaker immense stofwolken op in de atmosfeer, die piloten dwingen om een andere route te nemen. Vaak is de oorsprong daarvan overigens onbekend, want lang niet alle vulkaanuitbarstingen worden opgemerkt; daarvoor zijn het er gewoon te veel. En stofpaniek in de lucht is ook niks nieuws. Dat gebeurde ook rond de kilometers hoge stofwolk opgeworpen door Mount St. Helens, in de staat Washington, in 1980. De luchthavens gingen dicht. Toch is dat niet het ergste wat kan gebeuren.
Een veel betere reden om een eindje om te vliegen was de knal en de immense wolk die in september 1979 werden geregistreerd (door een satelliet) boven de Indische Oceaan. Mogelijk ging het ook hier om de inslag van een meteoriet, maar er werd (en wordt nog steeds) gespeculeerd dat het om een Israëlische atoomproef ging; uitgevoerd in samenwerking met Zuid-Afrika.
Pilootje pesten
Stof doet echter meer dan pilootje pesten. De stofwolk uitgestoten door de vulkaan Krakatau (dé knal van 1883!) veroorzaakte wereldwijd schitterende, vuurrode zonsondergangen, en waarschijnlijk ook een verkoeling van de daarop aansluitende zomer op het zuidelijk halfrond. Eenzelfde effect deed zich voor na de explosie van de Filippijnse vulkaan Pinatubo in 1991, die de lucht vervuilde tot op een recordhoogte van 19 kilometer.
Tambora
Maar het grootste klimaatbedervende effect sinds mensenheugenis staat op naam van de Tambora. Toen deze vulkaan (in Indonesië) in 1815 met grof geweld uit elkaar spatte, zorgde een werkelijk monstrueuze stofwolk voor een wereldwijde daling van de temperatuur. 1816 werd ‘het jaar zonder zomer’.
Heel Europa kreeg te maken met misoogsten en hongersnood. (En daardoor ook massale sterfte onder paarden, waarop de Duitse Graf von Drais besloot een houten paard in elkaar te timmeren: de eerste fiets.)
Vergeleken bij deze reuzenwolken stelt dit IJslandse wolkje echt helemaal niets voor. Maar dat zegt niks. Dat doen onze zomers ook niet. Als dat stof lang blijft hangen, zijn we hier mooi de pineut. Geen zomer. En vluchten kan niet meer. U bent gewaarschuwd.