Door: Remco Tomesen 
Gepubliceerd: woensdag 4 augustus 2010 00:10
Update: woensdag 4 augustus 2010 06:49
Augustus, einde van het hooikoortsseizoen? Met de komst van een nieuwe plant wordt het seizoen met twee maanden verlengd.
Prikkende ogen, een keel die irriteert, tien keer achter elkeraar niezen en een lamlendig gevoel. Naar schatting twee tot drie miljoen Nederlanders hebben er elk jaar in het voorjaar en zomer last van. Hooikoorts. Een ziekte die zich de laatste tientallen jaren razendsnel verspreidde.
Mei, juni, en juli zijn de maanden waarin de meeste mensen last van hooikoorts hebben. Je zou dus kunnen zeggen dat het hooikoortsseizoen nu zo ongeveer voorbij is. Hoewel er ook in augustus (en september) nog pollen door de lucht zweven waar sommigen last van hebben.
Maar dat hooikoortsseizoen dreigt langer te worden. Met dank aan een nieuwe plant, die zich de laatste jaren in Nederland aan het nestelen is: de ambrosia, oorspronkelijk afkomstig uit Noord-Amerika. Die plant kan zich verspreiden in Nederland, met dank aan de klimaatverandering, schrijven onderzoekers van de Leerstoelgroep Milieusysteemanalyse van de Wageningen Universiteit. Ook het ministerie van LNV vreest dat het hooikoortsseizoen langer wordt; daarom vroeg het aan de Wageningen Universiteit om hier onderzoek naar te doen.
‘In Amerika hebben juist veel mensen hooikoorts vanwege die plant’, zegt immunoloog Ger Rijkers, verbonden aan de universiteiten van Utrecht en Nijmegen en het Sint Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein. ‘Omdat het warmer wordt, kunnen hier planten gaan groeien, die we eerst niet hadden.’ De ambrosia komt vooral aan het einde van de zomer en in de herfst tot bloei. Dan komen er grote hoeveelheden pollen vrij, die volgens de onderzoekers bij tussen de 10 en 20 procent van de Nederlanders klachten kunnen veroorzaken.
Als er geen maatregelen worden genomen om de plant te bestrijden, hebben we volgens de Wageningse onderzoekers al over tien jaar waarschijnlijk grote hoeveelheden ambrosia’s in Nederland. Door de nieuwe plant zal het hooikoortsseizoen twee maanden langer duren. Niet alleen mensen die nu al last van hooikoorts hebben zullen dat merken, maar naar verwachting ook een nieuwe groep die nu nog nergens last van heeft.
Moderne ziekte
Het aantal hooikoortspatiënten is de laatste jaren in Nederland licht gestegen, blijkt uit gegevens van onderzoeksinstituut Nivel. De echte explosie was er in de jaren tachtig en negentig. Toen steeg het aantal mensen met hooikoorts erg snel.
Waarom zoveel mensen tegenwoordig – in met name westerse landen – slecht reageren op pollen van sommige bomen, planten en grassen, is niet zeker. De meest genoemde verklaring is op dit moment de ‘hygiënehypothese’. Kort gezegd komt die er volgens Rijkers op neer, dat de immuunsystemen van kinderen in westerse landen te weinig worden blootgesteld aan bacteriën en virussen. Met dank aan vacuüm verpakt voedsel en allesvernietigende schoonmaakmiddelen. Rijkers: ‘De immuunsystemen vervelen zich, zou je kunnen zeggen. En daarom gaan ze wat anders doen, reageren ze op onschuldige dingen, zoals gras- en boompollen.’ Het immuunsysteem maakt dan stoffen aan die zorgen voor hooikoortsverschijnselen.
Stress, die het immuunsysteem verzwakt, zou de hooikoorts nog verder verergeren. Medicijnen kunnen de verschijnselen onderdrukken. Een groot deel van de hooikoortspatiënten gebruikt ze dan ook. Waarschijnlijk dat de medicijnenfabrikanten dan ook de enigen zijn die de komst van de ambrosia wel zien zitten.
Puberteit
Hooikoorts ontwikkelt zich meestal pas in de puberteit. De leeftijdsgroep tussen de 15 en 45 heeft er het meest last van. Achterliggende oorzaak zou een niet helemaal goed functionerend immuunsysteem zijn, dat afweerstoffen aanmaakt voor feitelijk onschuldige pollen. Deze reactie is ook de oorzaak van astma, voedselallergie en eczeem. Erfelijke aanleg speelt een rol bij de ontwikkeling van hooikoorts, maar omgevingsfactoren zijn veel belangrijker. Dan moet worden gedacht aan ‘te veel hygiëne’ en bepaalde voeding.